«Ξέρω ότι αυτή η σχέση με πληγώνει. Κι όμως, δυσκολεύομαι να φύγω.»
Πίσω από αυτή τη φράση δεν κρύβεται αδυναμία χαρακτήρα ούτε έλλειψη λογικής. Είναι μια ανθρώπινη εμπειρία που συναντώ συχνά στη θεραπευτική πράξη. Πολλοί άνθρωποι αναρωτιούνται γιατί καταλήγουν ξανά και ξανά σε σχέσεις που τους φθείρουν, ενώ γνωρίζουν ότι θα ήθελαν κάτι διαφορετικό.
Η εύκολη εξήγηση είναι ότι πρόκειται για «λάθος επιλογές». Στην πραγματικότητα, όμως, οι σχέσεις δεν καθορίζονται μόνο από τη λογική. Επηρεάζονται και από τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να αγαπάμε και να αγαπιόμαστε.
Οι πρώτες σχέσεις της ζωής μας διαμορφώνουν, συχνά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, τις προσδοκίες μας για την εγγύτητα, την αποδοχή και την αγάπη. Αν κάποιος μεγάλωσε νιώθοντας ότι έπρεπε να προσπαθεί διαρκώς για να κερδίσει την προσοχή ή την επιβεβαίωση των σημαντικών ανθρώπων της ζωής του, είναι πιθανό αργότερα να αισθάνεται οικεία μέσα σε σχέσεις που απαιτούν τον ίδιο αγώνα.
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική διάκριση: το οικείο δεν είναι πάντοτε ασφαλές.
Πολλές φορές ελκόμαστε από ανθρώπους που ενεργοποιούν γνώριμα συναισθήματα, ακόμη κι όταν αυτά συνοδεύονται από ανασφάλεια, αβεβαιότητα ή απογοήτευση. Δεν επιλέγουμε συνειδητά τον πόνο· συχνά αναγνωρίζουμε ως οικείο έναν τρόπο σύνδεσης που έχουμε μάθει από πολύ νωρίς.
Στη θεραπευτική διαδικασία γίνεται σταδιακά φανερό ότι δεν μας ελκύουν μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα συναισθήματα που ξυπνούν μέσα μας. Αυτό εξηγεί γιατί, ακόμη κι όταν αλλάζουν τα πρόσωπα, η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται.
Ρόλο παίζει και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Όταν κάποιος έχει μεγαλώσει αμφισβητώντας την προσωπική του αξία, μπορεί, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, να παραμένει σε σχέσεις που επιβεβαιώνουν αυτή την πεποίθηση. Όχι επειδή πιστεύει ότι του αξίζει να υποφέρει, αλλά επειδή αυτός ο τρόπος σύνδεσης τού είναι γνώριμος.
Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει το παρελθόν. Μπορεί, όμως, να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πώς αυτό εξακολουθεί να επηρεάζει τις επιλογές μας στο παρόν. Η επίγνωση δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα· δημιουργεί, όμως, τον χώρο για διαφορετικές επιλογές.
Ίσως, τελικά, το πιο σημαντικό ερώτημα να μην είναι «Γιατί ελκύομαι από αυτόν τον άνθρωπο;», αλλά «Τι μου είναι τόσο γνώριμο σε αυτή τη σχέση;».
Η απάντηση δεν προσφέρει μόνο μεγαλύτερη αυτογνωσία. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο συνειδητές επιλογές στις σχέσεις μας. Γιατί η αλλαγή δεν ξεκινά όταν βρίσκουμε τους «σωστούς» ανθρώπους, αλλά όταν αρχίζουμε να κατανοούμε βαθύτερα τον εαυτό μας.
